ક્યાં ગયો ભાતીગળ લગ્નોનો વૈભવ?? રામભાઈ આહીરનો આ લેખ વાંચીને થશે અત્યારના લગ્ન તો લગ્ન કેવાય જ નહિ

0
1607

નમસ્કાર મિત્રો, આજે અમે તમારા માટે રામભાઈ આહીરનો એક સરસ મજાનો લેખ લઈને આવ્યા છીએ. તો આવો જાણીએ કે એમાં શું ખાસ છે? હાલમાં લગ્નની સીઝન ચાલી રહી છે, તો એવામાં લગન ગાળો આવ્યો’તે યાદ આવ્યુ કે, આપણે ત્યા શહેરોમાં કે ગામડાઓમાં તલવાર કે અન્ય કોઈ બીજા હથીયાર લઇને ફરવા નિકળો અને પોલીસવાળા ભાળી જાય એટલે પટદઇને પકડી લેય. ને જાતજાતનુ ને ભાત્યભાત્યનુ બધુ પુછવાનુ શરૂ કરી દેય, કે કેમ આવુ બધુ રાખે છે? માથામાં રાય ભરી છે કે શુ…?

આમ કરતા કરતા જેલ સુધી લઇ જાય ને એ ભઈને ધક્કા ખાતા કરી દેય. પણ જેના લગ્ન આવ્યા હોયને વરરાજો થયો હોય…કપાળમાં ચોખલિયાળો ચાંદલો હોય, ને હાથમાં તલવાર રહી ગઇ હોય, લાખોના ઘરેણા પહેર્યા હોય અને શહેરની ભરબજારે હાલ્યો જાતો હોય. તો ફરતા પોલીસ સાહેબો આટા મારતા હોય પણ વરરાજાનું નામ કોઇથી ન લેવાય…..હા…!!!

શું આપણે ત્યાં વરરાજાના પોષાકો હતા આ…હા….હા….ધોળીફુલ બગલાની પાંખ જેવી ચોરણી હોય..ઉપર ભેટ બાંધેલી હોય અને ઉપર ઝગમગતી આંગી(ઝભ્ભો) પહેરેલ હોય, અને માથા પર સાફો શોભતો હોય, અને ઇ સાફામાં પિછી લગાડીને એમાં નાનો એવો એક ગ્લોપ લગાડેલ હોય. જાણે આંભમાંથી ચાંદરડુ વરરાજાને સણગારવા આવ્યુ હોય એવુ લાગે….

હા એમાંય આપણે ત્યાં તો કેવો મજાનો રીવાજ. વરરાજા ગરીબ ઘરનો હોય અને ઘરના ઘરેણા ન હોય તો બાપલા કુટુંબી ભાઇઓ… સગાસબંધી… ભાઇબંધો… બધા જાઇભાઇ ભેળા થઇને કોઇ…સોનાનું ઝુમણુ લઇ આવે… કોઇ ગળામા પહેરવાનો ટુંપીયો લઇ આવે… કોઇ કાંડામાં પહરેવા સરલિયા(રૂપાના કડા) લઇ આવે… કોઇ વળી આંગળીઓમાં પહેરવા વિટીયુ કે વેઢ લઇ આવે.. તો કોઇ પગમાં ચાંદીના તોડાને બેડીયુ પહેરાવી જાય..

તેમજ કોઇ વરરાજાને શોભે એવી તલવાર લાવે, ને કોઇ એ તલવાર રાખવા માટે લાંસ લઇ આવે(લાંસ એટલે તલવાર રાખવા માટે બે આગળની પટ્ટી લગભગ પંદર વિસ ફટની લંબાઇ હોય એમા ચાંદીના રાણીછાપ સિક્કા જડેલા હોય. એ લાસમાં તલવાર રાખવા માટે કવર ફિટ કરેલુ હોય છે, જે લાસ વરરાજાના શરીર સાથે કેડે તલવાર લટકતી રહે તે રીતે બાંધવાની હોય છે)…

કોઇ કાનના ઢાવુ ને વેઢલા લઇ આવે…અને શહેરમાં રહેતા કોઇ ભાઇબંધો અતરના ફુવારાયે લેતા આવે. એટલે કે કોઈ પણ ગરીબ ઘરના વરરાજાને જરાય ઓછુ ન લાગે એની કાળજી મારી ને તમારી જેવા રાખે. અને એના ઘરનાઓને તો કાંઈ ખબરેય ન હોય કે વરરાજાને કોણે સણગાર્યો. આમ અમારા ગામડાનો વરરાજો લગ્ન માટે તૈયાર થઇ જાય લ્યો.

અને હા, આપણા ગામડાની ભોળા રદયની બેન દિકરીયુ શું વરરાજાને ગીતોમાં લડાવતી… જ્યારે કોઇના લગ્ન આવે ત્યારથી રાત્રીએ વાળુપાણી કરીને બહેનો એના ઘેર પહોચી જાય છે. ને પછી સરસ મજાના ગીતો ગાઇને વરરાજાને ભલુ મનાનતી હોય છે. ને કેવા સરસ આપણા ગીત હતા… ગુણપતિદાદાના ગીતથી શરૂઆત થાય છે કે… ગણેસર દુંદાળાને મોટી ફાંદાળાં.. થી શરૂ થાય પછી આગળ વધે.

પછી ભલેને ગરીબ ઘરનો વરરાજો હોય. બિચારાને રહવા માટે કાચુ ખોરડુ હોય, ખોરડા માથે દેશીનળીયા નાખેલા હોય, કે પછી રહેવા માટે ભલેને ઝુપડી જ હોય. પણ વરરાજાને સારૂ લગાડવા ખાતર કેવા ગીત ગાય ખબર છે…? મારા વિરને હાથીડા બે ચાર…. મારા વિરને ઘોડલીયા બે ચાર… એવા હાથીની ઘમચાણે મનડા મોયાં માણા રાજ…

અને વિર જે માંડવે પરણવા જવાનો છે, તે માંડવો બનાવવા માટે સામાવાળા બિચારા માગ્યા વાહડાને થાંભલીઓ લાવ્યા હોય તોય કેવી રીતે વિરના માંડવાને કેવો વખાણે કે….માંડવડે કાઇ સોનાના થંભ….રે.રુપા કેરી વળીયુ…

મિત્રો આમ વરરાજાને ગીતોમાં રાજા મહારાજાનો નશો ચડાવવામાં આવે છે… આખા ગામમાં કોઇ ઓળખતુ ન હોય પણ વરરાજો થાય એટલે બધા બહુ જ માન આપતા હોય છે. ઘેર ઘેર ચા પાણી અને જમવા લઇ જાય. અને વરરાજાને જરાય ઉણપ ન લાગે…આ આપણા ગીતોની મજા હતી ભાઇ. અને લગ્ન આવે ત્યારથી જ ગામના વડીલોનો ડાયરો જામે. ઓસરીમાં બુંગણ પાથરી ઉપર ધોળાફુલ ગોદડાની પટ્ટીઓ કરીને આપણા ભાભાઓ બેસીને અલ્લી દલ્લીની વાતુ ઉખેળે.

એ ડાયરાની વચ્ચોવચ્ચ થાળીઓ મુકવામાં આવે છે. એ થાળીઓમાં ધાણા, વરીયાળી, સોપારી અને સોપારી વાતરવા સુડીઓ મુકવામાં આવે, અને બિજી થાળીમાં ધોળીયુને ખાખી બિડીયુને બાક્સ મુકવામા આવે છે…. કોઇ ધાણા વરીયાળીના બુકડા ભરે તો કોઇ દાત વાળા ભાભાઓ સોપારી વાતરીને મોં માં નાખે ને એ’ને મજાની વાતુના હિલોળે ચડે. પણ વરરાજાના બાપને એકલો ન મુકે. અને પાછા પુછે પણ ખરા કે એલા પૈસા બૈસાની ફર્ય બર્ય તો છે ને. નકર વહેલા વાત કરજે પછી પાછો હાલતાના કેડે કેતો નય…હા

તમને ખબર હોય તો પેલા ફુલેકા ચડાવતા. આખા ગામમાં રાતે ફુલેકુ નિકળતુ. શિયાળાની ટાંઢમાં વરરાજાને ઘોડી માથે બેહાડીને ઢોલ શરણાયના સુરથી સજાવીને રાત આખી ગામમાં ફેરવતા. ઇ ફુલેકાની વાત મને બોવ ગોઠે. કેમ ખબર છે? કેમ કે તે’દી મિઠુ મિઠુ ખાવાનુ હોય…તે’દી ભાઇ આજની જેમ મંડપ બંડપ કાઇ કે’વા…! છાયો કરવા બે પાચ તાપડા આડા અવળા બાંધી દેય એટલે પુરુ. કોઇ લોઠકાઇ નય ચાકડ મુકડં બેહીને ખાઇ લેવાનુ મે’માન આવ્યા હોય ઇ’યે તે આમ જ બેહી ને ખાઇ લેય.

જમી લીધા પછી કોઇ કોઇના સગા સંબંધીને ત્યા આરામ પર જતા રહે. કોઇ વળી વાડીયુમાં આંટા મારવા વયા જાય. ટુકમાં મોજ કરતા. ત્યારના માનવીઓ હાય હોય જેવુ કાય નહી. ખાવુ પીવુને તડકારા કરવા એજ સમજણ કાલ જે થાય તે પછી મે’માનો દિવસ આથ્મે ગમે ત્યાથી લગનવાળા ઘરે આવતા રહે. વળી પાછા જમીકારવીને બિડીયુના ભુંગળા સળગાવીને ફુલેકુ ચડવાની વાટ જોઇ, ને પરબારીયુ બીડીયુ બંધાણ હોય તોય પીવેને નહોય તોય પીવે અને લે’રા કરે.

તે’દી એવો રીવાજ હતો કે, ફુલેકાના દિવસે જે મે’માનો આવ્યા હોય એને રાતે ફુલેકામાં ફરવુ પડતુ ને રોકાવુ પડતુ. કેમ કે આખો દિવસ પૈસા લખવાનું કાગળીયુ કાઢે જ નહી. રાતે ફુલેકુ ફરવા નિકળે ત્યારે ફુલેકુ લખાય(ચાંદલો) એટલે રોકાણા વિના હાલે જ નહી. રોકાવુ જ પડે… મજાની વાત હવે આવે છે ગામ માંથી વાણંદ કે બાબર આવી જાય, ઢોલને શરણાઇ વાળા આવી જાય, ગામના લોકો અને મે’માનો ભેળા થઇ જાય. અને એકાદ ભણેલો માણસ આવી જાય. કેમ કે કોઇ રૂપિયો લખાવે, કોઇ બે રૂપીયા લખાવે, કોઇ વળી પાંચ રૂપીયા લખાવી નાખે. ઇ ફુલેકુ લખવા વાળાની જરૂર પડે ને…?

અને બેન દીકરીયુ પણ આવી જાય લગનગીત ગાવા માટે. કોયલ જેવા કંઠ ને અંતર અને મન બંન્ને ઉજળા, કોળો ડાઘ ન ભાળો…..હા.. જોગમાયા જેવી પવિતર એ જમાનાની બે’ન દિકરીયુ. શુ ઇ વરરાજાને ગીતોમા લડાવતી’તી… પછી ઘોડી પર વરરાજાને બરાબર ગોઠવી દેય. બન્ને બાજુ સત્તર વાળા ગોઠવાય જાય. આગળ ઢોલ શરણાઇ વાળા ગોઠવાય જાય. વાણંદ કે બાબરના હાથમાં મસાલ કે કિસલેટ બતી આપી દેય, અને ગણેહદાદાના ગીતની શરૂઆત સાથે ફુલેકુ ગામમાં ફરવા નિકળે.

પછી તો જેમ જેમ આગળ હાલે ને જામતુ જાય. ઘરે ઘરે ચા પાણી થાય ને ન બાપલા ઘુબાકા (જવાની ઉભરાતી હોય એવા જુવાનિયાઓ તો નદીનો વેકરામાં ભગડતુતી(લંગડી) રમવા વયાજાય, ને ખરેખરીના દાવ મંડાય..) અહી ફુલેકુય સોળેકળાએ ખિલ્યુ હોય. જેમ જેમ સમય જતો જાય એમ ફુલેકુ ગાંડુ થતુ જાય…ઢોલ વાળા શરણાઇ વાળા…હારે ફરવાવાળા પણ ગાંડા થઇ જાય.

હવે હુ જે લખવા જઇ રહયો છું, તેમા ઢોલ અને સરણાઇ વાળાના લાભની વાત છે. ફુલેકામાં ફરવા વાળા એવા રંગમાં આવી જાય કે એકા બીજા માથેથી ફેટા, પાઘડી, પનિયા, રૂમાલ આવુ બધુ લઇ લઇને વગાડનારાની માથે નાખવા મંડે. કોઇ વળી કોટ પહેરીને આવ્યો હોય તો બે પાંચ જણા ભેળા થઇને કોટ કાઢ્યેપાર કરે ને નાખી દે’ય. અરે ભાઇ સવાર થાય ત્યા કોઇની માથે ફાળીયુ બાંધવા ન રહે, ને વગાડવા વાળાને ગાહડા બંધાય. આવા હતા ભાઇ ગામડાના ગાંડા ફુલેકા. આજ ફુલેકુ રહ્યુ માત્ર ને માત્ર જમવા પુરતુ.

હવે વાત આવે છે જાન જોડવાની. જે દિવસે જાન જવાની હોય તેના બે ત્રણ દિવસ અગાઉ બળદ ગાડા અને ધોડા વાળાને જાનમાં આવવાનું નોતરુ એટલે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે, કે તમારે જાનમાં આવવાનું છે. એમાય જેની પાસે સાઢીયો તેને તો બહુ ફોહલાવવો પડે, ઘણી આજીજી ને વિનંતી કરવી પડે. કે ભૈંઇ તારા વિના તો હાલશે જ નહી, તારે તો જાનમાં આવવું જ પડશે.

પણ સાઢીયા વાળો વાર અને તિથી અમથે અમથો પુછે, ને પછી કહે કે તેદી તો મારે ફલાણા ફલાણા ગામ જાનમાં જાવાનું છે. તમારી જાનમાં મારાથી સાઢીયો લઇને નહી અવાય. તમે બિજો સાઢીયો ગોતી લ્યો. સાઢીયા વાળાને સમજાવતા કહે કે ભૈંઇ સાઢીયા વાળો તો કો’ક મળી રહેશે, પણ તારા જેવો સાઢીયાનો અહવાર ન મળે. એટલે ભલો થઇને તુ આવ અને આતો વરરાજાનો સ્વાલ છે. બિજા સાઢીયા વાળો નબળો અહવાર નિક્ળ્યો ને વરરાજાને કેડે કયાક પચાડ્યો, ને કઇક લાગ્યુ ભાગ્યુ તો ઉપાધી ઉભી થાય.

એટલે કહીયે છીયે ભલો થઇને તુ જ આવ. અને ભાઇ ગામના લગન મુકીને કાઇ બારેગામ થોડુ જવાય ગાંડો લાગે….? ઓલા ને તો થોડુ માન જ ખાવાનું અને માન ખાઇને જાય તો બધા સાચવેને..? આવી રીતે ઘોડા ગાડા અને સાઢીયા ભેળા થઇને પછી જે જાન જોડાયને જાનૈયા હોશે હોશે જાનમાં જવા તૈયાર થયા હોય, તે દ્રશ્ય ખુબ મન મોહક હોય છે.

એ જમાનામાં રાતના તોરણ એટલે સાંજના પાંચ વાગ્યે જાનુ જોડાતી. ભોળાનાથના પોઠીયા જેવા જોરાવરને કદાવર સાચવેલા ઢાઢા. ગાડુ તો એને બાળકની પાછળ રમકડુ બાંધ્યુ હોય એવુ લાગે. બબે જણા રાંસ્યુ તાણી રાખે તોય થોભ્યા ન રહે એવા તો બળદ. બળદ વેનારા બળદો ગાડે જોડી જોડીને જાનૈયાની વાટે ઉભુ તો રહવુ જોઇ એને. પણ બળદ ઉભા રહે તો ને. પછી તો અમથે અમથા પાદર સુધી કે સિમાડા સુધી પાટી કઢાવ્યાવે, તોય ઢાઢા થોભ્યા રહે નહી.

પછી તો ફરતેથી પડકારા થવા મંડે કે, “ભૈઇ હાલોને હવે મોડુ થાય છે, હજી આપણે બારગાવને ગાળે જવાનુ છે. વખતે નય પુગાય તો સામાવાળાને ઉપાધી થાહે. ઇયે ખબર નથી પડતી. માળા ગાંડા જવા જ નથી મટતા.” આમ ધમકાવી ધમકાવીને જાનૈયાને ગાડામાં ગોઠવે ને આપણી બેન્યુ દિકરીયુ ગીતોની શરૂઆત કરે. “મારા ધમણે સોના કેરા શિેગ…મારા ધમણે સોના કરા શિંગ..એવી રૂપાની ધોહરીયે ધોરીડા જોડ્યા માણારાજ….” આવા ગીત સાથે જ આગળ ઘોડાને પાછળ ગાડા ધુળની ડમરી ઉડાડતી જાન ઉપડે જાણે કોઇ મહારાજા ધિંગાણે જતો હોય.

તમને જો ખ્યાલ હોય તો પહેલા આવા ફટાકડાનું ચલણ ન હતુ. એ જમાનામાં ”અડી’ ‘નામનું એક ભડાકો કરી શકાય એવુ સાધન આવતુ, જે લુહાર બનાવી દેતા. એને લોખંડની પાઇપ સાથે ફિટ કરેલ હોય છે, અને બજારમાં દારૂખાનાની ગોળીયુ મળતી. એ ”અડી” જેની પાસે હોય એનો પણ એક જમાનો હતો. ”અડી” ના શોખીનો ઘરના પૈસે આવી અડીઓ લુહાર પાસે જઇને ઘડાવતા. આ ”અડી” ગામના પાધરમાં જાન આવે એટલે અડીમાં ગોળી ફિટ કરીને મોટા પથ્થર સાથે પછાડવાથી બોંબ જેવો કાન ફોડી નાખે એવો ભડાકો થાય. એટલે ગામ વાળાને ખબર પડે કે જાન આવી ગઇ.

એટલે લોકો સામે જાય અને જે જગ્યાએ ઉતારો હોય ત્યાં જાનને લઇ જાય. અને એમને મિઠા મિઠા સરબત પાઇને બધાને રામ રામ મળે. અને મિઠો આવકારો આપીને સૌના દિલ જીતવાનો પ્રયાસ કરતા અને પ્રેમ પાથરતા ભાઇ. વરરાજાને બેસવાની સરસ મજાની વ્યવસ્થા કરવા આવતી’તી. સણગારેલી ખુરસી આગળ ટેબલ પર મખમલનું કાપડ નાખીને એના પર જાત જાતના રમકડા ગોઠવવામાં આવે છે. જાણે કોઇ ટકોર કરતુ હોય કે હવે રમડે રમવાનો સમય નહી રહે, હવે જવાબદારીનો બોજા સાથે રમવા શિખવાનો સમય આવી ગયો.

અને જાનૈયા માટે ખાટલા ઢાળવામાં આવતા. સરસમજાના ગોદડા પાથરવામાં આવે. ઓશિકા મુકવામાં આવે. એયને બધા પોત પોતાની રીતે ગોઠવાય જાય. પછી તો ભાઇ ગોળ ધાણા ખવાય અને વરરાજાના સામૈયા થાય. એયને રૂડા ઢોલ ને સરણાય વાગે ને અડીયુના ભડાકા થાય. અને જાનૈયા ડીસ્કો કરીને વરરાજાનું મન જીત્વાની કોશીસ કરતા હોય છે. આમ કરતા કરતા વરરાજા માંડવામાં દાખલ થાય ને જાનૈયા પંગતમાં લાડવા માથે ટુંટી પડે.

લેખક…રામભાઇ આહીર